Wiwisekcja potwora, czyli recenzja książki Metro 2034 3

O ile możemy powiedzieć, że „Metro 2033”, debiutancka powieść Dmitrija Głuchowskiego była tezą o potworze, nieformalna kontynuacja, czyli „Metro 2034” jest już potwora wiwisekcją. Zmienia się w niej niemal wszystko. Jeśli po pierwszym Metrze mieliście jakiś obraz tego jak Głuchowski pisze, radzę przewartościować sobie sądy na ten temat. Mimo zachowania niezmiernie prostego (nie prostackiego!) stylu, „Metro 2034” to książka o kompletnie innej atmosferze niźli jej poprzedniczka. I o ile w przypadku debiutu postapokalipsa w jakiś sposób była celem, teraz stała się tylko środkiem i przyczynkiem do pięciusetstronicowej opowieści o Człowieku (niekoniecznie prawdziwym).

Chimaira

Вдоль обрыва, по-над пропастью, по самому краю
Я коней своих нагайкою стегаю, - погоняю

Gdyby ktoś oczekiwał dalszych przygód Artema, radzę porzucić nadzieję na taki obrót sprawy. Akcja przenosi się niemal na drugi koniec moskiewskiego metra i nasz stary znajomek z „Metro 2033” pojawia się tylko na chwilę. Nawet jeśli jest kluczową dla fabuły postacią, to nie da się nie zauważyć, że ukazano go raczej w postaci mrugnięcia do czytelników, aniżeli kogoś konkretnego.

Teraz pierwsze skrzypce wiódł będzie niejaki Hunter, którego też poznaliśmy w pierwszym „Metrze”. Po roku odnalazł się na stacji Sewastopolskiej. Gdy karawany z amunicją i dobrami wszelakimi nie wracają, naprędce wyrusza rekonesansowa ekspedycja której jest dowódcą. Poza nim, na pierwszy plan wysuwa się niejaki Homer. W tle pojawia się też wątek, powiedzmy, miłosny, czyli coś o co drżeli fani Głuchowskiego, dając upust swojej panice na forach internetowych. Tu muszę uspokoić - zarówno postać Huntera, poprowadzona dość głęboko, jak i nieco denerwujący staruszek Homer oraz sama Sasza to miód na serce. To, czego się obawiano, czyli rzekomy romans Huntera i Saszy jest czymś zgoła innym i przeczytanie książki udowadnia że nie warto wierzyć informacjom prasowym.

Но что-то кони мне попались привередливые,
И дожить не успел, мне допеть не успеть!

Ale fabuła czy jakiś pierwszy poziom rozumienia tekstu to jedno. To, co Głuchowski próbuje przemycić między literami - drugie. I o ile pierwsza powieść uderzała zarówno w motywy drogi jak i bawiła się społeczeństwem, bo odwiedzaliśmy z Artemem kolejne zradykalizowane grupy społeczne, o tyle druga porzuca nieco ten koncept człowieka jako (zaszpanuję greką) ζῷον πολιτικόν na rzecz filozofii i swoistej introspekcji każdego z bohaterów. Głuchowski bawi się też nieco chronologią wydarzeń i przeplataniem poszczególnych wątków, co wychodzi mu o dziwo nieźle, mimo początkowego zagubienia. Dodatkowym smaczkiem jest nieco nieśmiała próba metapowieści za pomocą postaci Homera. Za wiele nie ma co o tym mówić, ważne że autor nie boi się takich odważnych kroków i wychodzi mu to nawet zgrabnie.

Czytelnikom pierwszej książki nie muszę przypominać zakończenia - zostawia ono człowieka w ciemności, o trzeciej w nocy i pyta o sens istnienia takiego gatunku jak nasz. „Metro 2034” to o tyle kontynuacja, że operuje tym samym światem i rozwija temat rozpoczęty w epilogu roku 2033. Choć nie powracają Czarni, to przez osobę Huntera przywołany jest ten wątek i to w sposób nawet i nieco kontrowersyjny. Nie mogę powiedzieć zbyt wiele, bo choć w „Metro 2034” nie ma takich plot twistów jak w pierwszej książce Głuchowskiego, lepiej nie odkrywać zbyt wielu kart. Wystarczy powiedzieć, że autor doskonale poradził sobie z pokłosiem tego, co zrobił Artem wraz z innymi w roku 2033. Cały wątek pewnej epidemii przeplatający się z wspomnieniami ojca Saszy zadaje pytanie o zasadność istnienia takiego gatunku jak ludzie. I o ile w „Metro 2033” dopiero na końcu czuliśmy, że coś jest nie tak, to w tej książce autor cały czas karmi czytelnika nadzieją (głównie za pomocą Saszy), że może ludzie potrafią się zmienić. Czy to się udaje? Tego oczywiście zdradzać nie zamierzam, powiem tylko że sposób Starhawk z „Piątego Świętego Żywiołu” w niektórych warunkach się po prostu nie sprawdza. Wieszanie kwietnych wieńców na karabinach to rzecz dobra dla rozmemłanej post-hippisowskiej społeczności postapokaliptycznego San Francisco. Nie nadaje się do dusznych i niebezpiecznych tuneli moskiewskiego metra.

Мы успели - в гости к богу не бывает опозданий.
Так что ж там ангелы поют такими злыми голосами?
Или это колокольчик весь зашелся от рыданий,
Или я кричу коням, чтоб не несли так быстро сани?

Muszę przyznać na koniec, że „Metro 2034” zaskoczyło mnie na całej linii. Spodziewałem się nieco odcinania kuponów z pierwszej części, która kończyła się mimo wszystko jednoznacznie. Ale Głuchowski załatwił mnie niemal na każdym polu. Takiej literatury gatunkowej właśnie powinno się oczekiwać - miejsca, w którym rozmywa się rozintelektualizowany Salon i pobłażliwie traktowani fantaści.

Moskiewskie metro to tylko tło, pytanie które towarzyszy nam podczas czytania mimo pozornego banału jest dobrze skreślone i nie można liczyć na cudzą odpowiedź, zaś końcówka, mimo wytracenia pędu, jest satysfakcjonująca. A na pytanie czy człowiek - wzorem cytowanego w śródtytułach Wysockiego - wyhamuje przed przepaścią, czy poniosą go konie, musicie odpowiedzieć sobie sami. 

(Książka ma premierę 10 listopada, wydawana znów przez Insignis. Jeśli ktoś jednak zna rosyjski, Głuchowski dawno temu opublikował ją za darmo na swojej stronie internetowej)


Oceń materiał:

• 5 zgiń
• 6 graj